قصدم ، نوشتن درباره مواردی است که درباره آنها چیزی نگاشته نشده یا کم کار شده است و برنامه ای برای معرفی تخت جمشید فارس ، میدان نقش جهان اصفهان و یا ... ندارم

نمای آجری ضلع شمال غربی مسجد

شیخ کیست ؟

شیخ عبدالنبی نوری متولد روستای سراسب از توابع بخش بلده شهرستان نور بود. شیخ عبدالنبی نوری تحصیلات اولیه خود را در روستای محل تولد و روستای یالرود زیر نظر استادانی مانند علامه محمد تقی نوری گذرانید. شیخ عبدالنبی نوری بعدها به آمل وبابل و در نهایت برای ادامه تحصیلات حوزوی به نجف روانه شد. سپس بنا به دعوت مردم از شیخ عبدالنبی که برخی به اشتباه می گویند ایشان فرزند «شیخ فضل الله نوری» است از نجف به تهران آمد. شیخ عبدالنبی نوری در سال 1303 ه ق به کمک «محمد رحیم خان شام بیاتی» و «حبیب الله خان شام بیاتی» شروع به ساخت مسجدی کردندکه بعدها به نام خود ایشان یعنی «مسجد شیخ عبدالنبی نوری» نامگذاری شد. بنای مسجد شیخ عبدالنبی نوری در سال 1306 ه ق به پایان رسید. معماران مسجد شیخ عبدالنبی نوری استاد عبدالله و استاد علی محمد کاشی بوده اند. پس از مرگ شیخ عبدالنبی نوری در 8 محرم سال 1344 ه ق (1303 ه خ)‌ و دفن ایشان در جوار ناصرالدین شاه در حرم شاه عبدالعظیم حسنی ، پسرش شیخ بهاالدین نوری (داماد آیت الله بهبانی) امام جماعت مسجد را برعهده داشت و بعد از او نیز روحانیان ذیل برای اقامه نماز به مسجد می آمدند: آیت الله رئوفی ، حاج آقا کریمی ، حجت الاسلام محمد هادی حسن زاده و حجت الاسلام مرتضی امینی. لازم به ذکر است در گذشته احمد کافی و محمدتقی فلسفی در این مسجد موعظه می کردند.

نکته 3:‌ شیخ عبدالنبی نوری هم دوره شیخ فضل الله نوری بوده و می گویند در جریان مشروطه خانه اش در محله سرچشمه سنگ باران شده بود.

مشخصات بنای مسجد شیخ عبدالله نوری :مسجد حدود 600 مترمربع مساحت دارد که 400 متر آن شبستان و 200 متر صحن آن است، مسجد دارای پلان مربع و بدون ایوان بوده که بر روی محور قبله چرخیده است.

پلان مسجد شیخ عبدالنبی نوری

نمای مسجد : مسجد شیخ عبدالنبی نوری با آجر سرخ رنگ نما کاری شده است.و آجر کاری سر در مغازه ها جالب می باشد.

کتیبه کاشی کاری سردر ورودی مسجد

ورودی مسجد شیخ عبدالنبی نوری: بنا دارای سه ورودی است ، ورودی اول دربی چوبی است ، از کوچه شمالی به شبستان زنانه که در حال حاضر بسته است و ورودی اصلی چهار پله پایین تر از سطح پیاده رو قرار دارد که وارد حیاط مسجد شیخ عبدالنبی نوری می شود. سردر ورودی با آیات سوره نور (به عرض 40 سانتی متر) مزین شده و بالای در فلزی که رنگ سبز بر روی آن پاشیده شده است کتیبه ای کاشی کاری شده به ابعاد 30 در 50 سانتی متر با میخ های کهنه و زنگ زده به درب متصل شده است.

درب ورودی مسجد

ستون سمت راست

ستون سمت چپ

نکته جالب: محراب مسجد شیخ عبدالنبی نوری کاملا جدا از شبستان و در ضلع جنوبی حیاط ساخته شده است. محراب به صورت شمسه شش پر که با دو پاباریک تا ارتفاع یک متری پایین آمده تزئین شده است.

شبستان: سقف شبستان ها از داخل گنبدی است این نیم گنبد از بالا با نیمه شمسه هشت پر و چهار پاباریک لاجوردی رنگ تا ارتفاع دو پنجاه سانتی پایین آمده ، شبستان مسجد شیخ عبدالنبی نوری دارای یک قسمت شاه نشین است که مختصری کاشی کاری شده و زنانه و مردانه آن بوسیله برزنت جدا شده است.

سقاخانه : در بیرون مسجد شیخ عبدالنبی نوری کنار ورودی اصلی سقاخانه ای وجود دارد که حائز اهمیت است. معماری سقاخانه دارای 3 قسمت است ؛ قسمت گنبدی شکلی که دارای فرورفتگی در دیوار است . این قسمت در گذشته کاشی کاری بوده . در قسمت بالای گنبد ، شمسه 12 پر زرد رنگی دیده می شود که با 4 پاباریک به طول 1 متر امتداد یافته و به کف سنگی سقاخانه ختم شده است.

سقاخانه مسجد شیخ عبدالنبی نوری

کف سقاخانه سنگی است . کتیبه سنگی طوسی رنگی که در درون قاب حجاری شده است و روی آن نوشته شده : «وقف موبد شرعی نمودند سنگ سقاخانه و لوازم آنرا حاج حسنعلی رزازه کربلایی حیدر عاشقان حضرت سید الشهدا شهر رجب 1347»پایین تر از این سنگ نوشته یک سنگ حجاری شده دیگری به ابعاد 70 در یک متر و 20 سانتی متر است که قسمت میانی آن ستاره 5 پری به ابعاد 7 سانتی متر در میان بیضی قرار دارد. سنگ سرخ رنگ بوده که گذر زمان آن را کم رنگ کرده است حدود 15 تا 20 سانتی متر از قسمت پایینی این طرح به وسیله آسفالت پوشانده شده است.

نکته4: سنگ سقاخانه دقیقا شبیه سنگ های درب ورودی مسجد سپهسالار (مطهری فعلی) است که حدود 1000 متر بالاتر ساخته شده است

با عنایت به عبور قنات «حاج رضا» از زیر مسجد رطوبت شدیدی مسجد شیخ عبدالنبی نوری را تهدید می کرد که در سال 1384 نیم متر از اطراف مسجد گودبرداری شد و عایق کاری لازم صورت گرفت و چند کانال برای خروج رطوبت نیز در نظر گرفته شد. هزینه توسط شهرداری پرداخت شد!!!!!!

سید ایراهیم مشهدی خادم مسجد

نکته5: من نمی دونم مگر مساجد زیر نظر سازمان اوقاف نیستند چرا شهرداری باید هزینه کنه ؟!! تازه مسجد ثبت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری هم شده ، میراث این وسط چیکارس من نمی دونم ؟؟؟ سازمان تبلیغات اسلامی هم این وسط چه نقشی داره اون هم مهمه!!!

پس از مرمت مسجد شیخ عبدالنبی نوری «آب انبار و شوفاژ خانه» آن که در زیر حیاط قرار داشت به عنوان تهیه و توزیع غذای (نادری 33556023) تغییر کاربری داد لازم به ذکر است ، مسجد فاقد وقف نامه بوده ولی 6 مغازه آن در اختیار سازمان اوقاف و امور خیریه قرار دارد و تنها مدیریت غذاپزی و خود مسجد به عهده هیت امناء بوده و مدیریت قنادی بهار و آقایان جوهرچی ، رحیمی ، گودرزی ، کرباسچی و ... از متولیان مسجد می باشند.

نکته های آخر:

هر زمان که برنامه ای برای دیدن این مسجد در نظر گرفتید ، منتظر درخواست چند گدا که با چند تا بچه داخل صحن مسجد منتظر قدوم شما هستند، باشید.

به گفته خادم مسجد «اهل قبور زنده» برای استراحت داخل شبستان ها در حال چرت زدن و خواب هستند. البته من اشخاصی را هم که برای نماز به آنجا می روند را دیده ام.

در ضلع شمالی مسجد (بن بست کمیلی) خانه پروین اعتصامی است در اولین بن بست  سمت چپ می توانید خانه این شاعره را ببینید. (البته بعضی ها می گویند این خانه برادر پروین است نه خود پروین)

در کوچه ضلع جنوبی مسجد هم اگر قدمی بزنید با چند تا خانه قجری روبرو خواهید شد ، که البته یا کارگاه شده یا پاتوق معتادان تا انتهای کوچه هم که بروید و بعد به سمت راست یک حمام قدیمی با همان سبک سیاق خواهید دید که هنوز فعاله ، و اگر دوباره به سمت شمال بروید کوچکترین مسجد 2 طبقه ایران را به نام زینب کبری خواهید دید که بعدا دربارش خواهم نوشت.

منابع:‌

اسناد شرکت مرمت و معماری ایدر  -  اسناد ثبتی سازمان میراث فرهنگی ،‌گردشگری و صنایع دستی  -   کتاب مساجد دیرینه سال تهران ،‌بنیاد ایرانشناسی   -   کتاب هزار و یک کلمه ، ج 3، ص 174 - 173  -  روزنامه کیهان پنجشنبه 26 آبان 1384- 14 شوال 1426- 17 نوامبر 2005- سال شصت و چهارم-شماره    -    کتاب خدمات متقابل ایران و اسلام، صفحه 534-    دایره المعارف طهور

ایرانگردی شهریار در دوشنبه 1390/02/12 و ساعت 15:19

مطالب پيشين

لیست تمام پیوند ها